Pagpupugay at pasasalamat kay Ms. Gina Lopez

Ms. Gina Lopez, sa 'yo'y taas-noong pagpupugay

sa usaping pangkalikasan, moog kang matibay

naging pinuno ng D.E.N.R., lider na tunay

sa pagiging sekretaryo'y namuno nang mahusay

ginawa ang nararapat sa adbokasyang taglay

ipinasara ang maraming minahan sa bansa

ipinagtanggol pati mga katutubo't dukha

itinuring na kapatid ang araw, hangin, lupa

isinaalang-alang ang kagalingan ng madla

kaysa sa interes ng negosyo, kahanga-hanga

iba man ang uring pinanggalingan, natatangi

kinalaban ang mapagsamantala't walang budhi

kaayusan ng kapaligiran ang nilunggati

ang kabutihan ng nakararami ang pinili

pinunong ipagmamalaki ng sinumang lahi

sa D.E.N.R. ay naging mahusay na pinuno

sa Bantay Bata'y nangasiwa nang bata'y mahango

mula sa kaapihan, upang di na masiphayo

mga ginawa'y kinilala sa maraming dako

tunay na halimbawa ng tapat na pamumuno

mabuhay ka, Ms. Gina Lopez, sa 'yong kontribusyon

maraming salamat sa matatapang mong desisyon

ginawa mo'y magniningning sa mahabang panahon

ambag mo'y tagos hanggang sa sunod pang henerasyon

ikaw, para sa marami'y tunay na inspirasyon

- gregbituinjr.

08/22/2019

* Nilikha ang tula matapos pumunta sa burol sa ABS-CBN, kasama si misis at ang ilang kasapi ng Zero Waste Philippines matapos ang kanilang aktibidad

Kaming mga aktibista'y mandirigmang Spartan

KAMING MGA AKTIBISTA'Y MANDIRIGMANG SPARTAN

kaming mga aktibista'y mandirigmang Spartan
nakikibaka, nagsasanay, naghahanda sa labanan
pinag-aaralan ang kasaysayan at lipunan
wing chun, arnis, at nagpapalakas din ng katawan

mandirigmang Spartan kaming mga aktibista
tulad ng langay-langayan, kami'y nakikibaka
tulad ng leyong niyakap ang ideyolohiya
mga armas ang materyalismo't diyalektika

tulad ng agila'y dapat matalas ang paningin
tulad ng dragon, kalaban ay aamuy-amuyin
tulad ng tigre, ang pulitika'y pinaiigting
tulad ng langgam, uring manggagawa ang kapiling

halina't samahan kaming magsanay at magsuri
ating organisahin ang tunggalian ng uri
at pawiin ang salot na pribadong pag-aari
dahil ang kahirapan sa mundo'y iyan ang sanhi

mandirigmang Spartan, may adhikang buong-buo
paglilingkod sa uring obrero'y mula sa puso
handang mamatay upang sosyalismo'y maitayo
patuloy ang pagkilos, mamatay man o mabigo

- gregbituinjr.

Wala nang palamig sa bangketa

WALA NANG PALAMIG SA BANGKETA

hinahanap ko ang mga palamig sa bangketa
limang pisong sago, sampung pisong buko't iba pa
subalit wala nang vendor, bangketa'y nilinis na
di na sila pinagtinda, itinaboy na sila

wala nang mapwestuhan ang mga vendor sa lungsod
sa bangketa'y bawal nang magtinda, wala nang kayod
ang pagtitinda man sa bangketa'y nakakapagod
nagsisipag upang sa pamilya'y may ipamudmod

sa malalaking grocery't mall ka na magpalamig
produkto ng kapitalista'y iyong makakabig
mag-softdrinks ka na lang, mahal na ang mga palamig
upang malunasan ang uhaw mo o pagkabikig

kapitalista ba'y nagplanong vendor ay mawala
malalaking negosyante'y kinalaban ang dukha
tinanggalan ng ikabubuhay ang maralita
upang produkto sa mga mall ang bilhin ng madla

- gregbituinjr.

Anak ng tokwa

ANAK NG TOKWA

nagninilay-nilay habang nagpiprito ng tokwa
buhay pa rin ay salat, anak ng tokwa talaga
ang diwata ng swerte'y di man lamang bumisita
bakasakaling ang kapalarang ito'y mag-iba

di man ako naniniwala diyan sa kapalaran
na kaya ka mahirap ay dahil sa kamangmangan
kundi may sanhi bakit dinanas mo'y karukhaan
kaya dapat mo lamang pag-aralan ang lipunan

bakit may ilang mayaman, laksa-laksa'y mahirap
anak ng tokwa! bakit karukhaan ay laganap
walang bahay, pagkain, buhay ay aandap-andap
mga dukha'y may nabubuo pa kayang pangarap

iyang tokwang mumurahin ang aming uulamin
at pagsasaluhan namin kaysa walang makain
pangarap mong yumaman? tumingin ka sa salamin
at baka may muta ka pa'y iyo munang tanggalin

- gregbituinjr.

Utang

patakaran ko sa buhay, di ako mangungutang
sapagkat batid kong di ko ito mababayaran
aba'y mas mabuti pang ako'y mamatay na lamang
kaysa naman mangutang akong di mababayaran

di ako mangungutang, paraan ang gagawin ko
upang malutas ang mga problemang sangkot ako
huwag lang mangutang, aba'y ibabayad ko'y ano?
buti pang magsikhay at mag-ipon kahit magkano

di ako uutang, prinsipyo iyong dapat tupdin
wala akong pambayad, iyan ang iyong isipin
mamatay na 'ko sa gutom, mangutang ay di pa rin
baka buhay na'y ipambayad ko't maging alipin

sa harap ng pinagkakautangan, ako'y dungo
di ako mangungutang, prinsipyong tagos sa puso
sanay na akong magutom, magdusa't masiphayo
huwag lang sa mga utang ako'y mapapasubo

- gregbituinjr

Tanaga sa Paglisan

TANAGA SA PAGLISAN

namatay ang katawan

subalit di ang diwa

ang pamana’y nariyan

naiiwan sa madla

umaalis ang tao

upang magtungo roon

sa iba pang mundo

upang doon umahon

maraming magigiting

ay nagiging bayani

marami naming praning

ay nagpasyang magbigti

anong dapat gawin

upang tupdin ang misyon

iyo munang suriin

kung wasto ba ang layon

lilisan din ang lahat

sa ibabaw ng lupa

aking pasasalamat

sa kapwa manggagawa

marami man ang gusot

ito’y mapaplantsa rin

huwag kang sumimangot

minsan, ngumiti ka rin

ang bilin ay asahan

at gawin nang maigi

ating kapaligiran

alagaang mabuti

salamat po sa inyo

tuloy ang paglilingkod

pagandahin ang mundo

at ating itaguyod

- gregbituinjr.

* Nalathala ang tulang ito sa pahayagang Diwang Lunti, isyu ng Agosto 2019, pahina 20

Pahimakas kay Ms. Gina Lopez

PAHIMAKAS KAY MS. GINA LOPEZ

Ms. Gina Lopez, marangal, palaban, maginoo
makakalikasan, aktibista para sa mundo
tagapagtaguyod din ng karapatang pantao
sa D.E.N.R. nga, pagsisilbi niya'y totoo

mga mamumutol ng puno ang sinagasaan
pati sumisira ng kagubata't karagatan
ang kapakanan ng katutubo'y ipinaglaban
nag-atas na ipasara ang maraming minahan

tulad ni Francisco ng Assisi'y kanya ring batid
araw, hangin, tubig, lupa'y kanyang mga kapatid
kinalaban ang mga mapagsamantala't ganid
kalabang pulos pera ang isip ay nauumid

siya ang malaking hipong sumalunga sa agos
siya ang dragong pumuntirya sa nambubusabos
siya ang agilang kalikasa'y pilit inayos
siya ang anghel sa mga kalupaang nilapnos

Ms. Gina, minero'y natuwa sa 'yong pagkawalay
ngunit kaming narito'y taas-noong nagpupugay
pamana mo'y mga halimbawa't prinsipyong taglay
sa buong bansa, ngalan mo'y nagniningning na tunay

- gregbituinjr.

Kubeta'y tiyaking malinis tulad ng kunsensya

KUBETA'Y TIYAKING MALINIS TULAD NG KUNSENSYA

alam na nila kung saan ako hahagilapin
pag ako'y nagtago, sa kubeta ako darakpin
habang libog na libog sa pinapantasyang birhen
habang nagtitikol, at tae'y lalambi-lambitin

ang kubeta ko sa barung-barong ay pahingahan
madalas, doon sinasalsal ang nasa isipin
doon ko rin nakakatha ang mga kasawian
mga hirap ko't danas, pati kritik sa lipunan

kubeta'y santuwaryo ko upang makapag-isip
doon tinatahi ang dinikta ng panaginip
minsan, sa kubeta, may pag-asa kang masisilip
may inspirasyong sa diwa mo'y kaysarap malirip

kubeta'y tiyaking malinis tulad ng kunsensya
nang maging payapa ang diwa't wasto ang pasiya
upang susunod na gagamit ay mahahalina
aalis sila roong may ginhawang nadarama

- gregbituinjr.

Ang kubeta ang aking santuwaryo

ANG KUBETA ANG AKING SANTUWARYO

ang kubeta ang aking santuwaryo, o kanlungan
mula sa karahasan ng buhay, silid-nilayan
kanlungan, aking taguan, siya ring pahingahan
doon ko ri kinakatha ang laman ng isipan

anong sarap pag kubeta ang iyong santuwaryo
doon ay para kang batang hubo't hubad sa mundo
anumang iyong gawin, ramdam mong normal kang tao
naliligo, tumatae, nagbabate ka rito

nagugustuhan ko nang santuwaryo ang kubeta
at sa paglabas mo, pulos dahas ang makikita
para bagang buhay ng isang tao'y barya-barya
parang tsuper, natatae'y busina ng busina

sa loob ng kubeta'y payapa ang puso't isip
pagiging totoong tao ba'y isang panaginip?
huwag lang may kumatok, akala ikaw'y umidlip
sunod na gagamit, may pangarap ding halukipkip

- gregbituinjr.

Bakit kaytagal ko raw sa kubeta?

BAKIT KAYTAGAL KO RAW SA KUBETA?

tanong niya, bakit kaytagal ko raw sa kubeta
oo, kaytagal ko't higit isang oras na pala
doon kasi, ako'y tao kahit pansamantala
nagagawa ang maibigan, kahit magpantasya

mula sa kubeta, pag ikaw na'y agad lumabas
ang katotohanan na ng buhay ang mawawatas
maririnig mo na'y dahas at kayraming inutas
sa pamahalaan ay may tiwali't mandurugas

gayunpaman, sa kubeta'y kayrami kong nakatha
kahit walang tissue paper, naroong tumutula
habang gamit ang tabo, dumudumi'y may nalikha
mabaho man, kaysarap ilabas, O, aking mutya

bakit matagal sa kubeta'y huwag nang tanungin
itong mga katha ko na lang ang iyong basahin
tiyak nilikha ko'y anong bango pag sasamyuin
maging pinanghugas kong kamay ay iyong pisilin

- gregbituinjr.

Sa ika-25 taon sa P

SA IKA-25 TAON SA P
(Agosto 17, 2019)

sang-ayon ako sa landas na bihirang tahakin
kaya sinuong iyon, may panganib mang harapin
niyakap ang pagpupultaym anuman ang lasapin
upang ipalaganap ang niyakap na layunin

mula publikasyon ng pinasukang pamantasan
ay nagsulat din sa pangmanggagawang pahayagan
dukha'y inorganisa, inaral din ang lipunan
patuloy na sumusuporta sa mga aklasan

sumumpang lalabanan ang kapitalistang ganid
dudurugin ang sistemang kabulukan ang hatid
ideyolohiya ng manggagawa'y ipabatid
ipagtatanggol ang mga sosyalistang kapatid

kaya sa ikadalawampu't limang taon dito
mula nang sa banderang pula'y sumumpang totoo
naririto pa rin kasama ang uring obrero
nagsasanay, kumikilos para sa sosyalismo

- gregbituinjr.

Ipagtanggol ang Wikang Filipino

IPAGTANGGOL ANG WIKANG FILIPINO

tuwing buwan ng Agosto
inaalala ng tao
itong wikang Filipino
pagkat wika natin ito

mahalaga ang wika
lalo’t wika nating dukha
dito nagkakaunawa
magkababayan at madla

wikang ito'y ipagtanggol
laban sa maraming ulol
putik nilang kinulapol
sa ating wika'y di ukol

wikang ito raw ay bakya
pagkat salita ng dukha
tayo ba'y kinakawawa
ng gagong astang dakila

wika nati’y ipaglaban
laban sa gago’t haragan
ito ang wika ng bayan
na dapat nating ingatan

sinuman ang maninira
tatawagin itong bakya
sila’y talagang kuhila
taksil sa sariling wika

wikang Filipino’y atin
wikang sarili’y linangin
atin itong paunlarin
at lagi nating gamitin

manggagawa, maralita
pagpalain nyo ang wika
kayong kasangga ng madla
upang umunlad ang bansa

- gregbituinjr.
* nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, publikasyon ng KPML (Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod), isyu ng Agosto 16-31, 2019, p. 20

Ang unlaping ika___ o ika-___

ANG UNLAPING IKA___ O IKA-___

di lahat ng "ika" ay may gitling kang ilalagay
lalo't numero'y pasalita, di simbolong taglay
tulad ng ikaapat o ng ikapitong tunay
mahirap ang "ika", "ika", di ka dapat sumablay

ikalima, ikaanim o kaya'y ikasampu
ikawalo, ikasiyam,  o ikadalawampu
ngunit may gitling ang ika-4 at ika-10
may gitling ang ika-6 at ika-20

pagkat "ika" ay panlapi, dinurugtong sa bilang
karugtong ng salitang ugat sa bawat pangngalan
pag pulos titik walang gitling, pag numero'y lagyan
ito'y patakaran nang tayo'y magkaunawaan

- gregbituinjr.

Ang unlaping taga___ o taga-___

ANG UNLAPING TAGA___ O TAGA-___

di lahat ng "taga" ay dapat gamitan ng gitling
tulad ng tagalaba, tagaluto't tagasaing
unawain anong tama upang di ka maduling
sa pagsusulat man, isulat nang tama't may lambing

lagyan lamang ng gitling kung ang karugtong ay lunan
pag pangngalang pantangi, gitling ay laging tandaan
halimbawa'y taga-Baclaran o taga-Pandacan
subalit walang gitling ang pangngalang karaniwan

ikaw ba'y taga-Maynila o taga-Marinduque
ikaw ba'y taga-Iloilo o taga-Cavite
ikaw ba'y taga-Avenida o taga-Mabini
ikaw ba'y tagawalis, tagalinis, tagabili

tagahanga ba kita sa maaksyon kong palabas
taga-Mindanao ka ba o diyan lang sa Batangas
aba'y gitling ay gamitin natin ng wasto't wagas
upang di malito't yaong binabasa'y mawatas

- gregbituinjr.

Nagrambulan dahil sa kulangot

kapansin-pansin ang balita sa Abante Tonite
nasa headline pa, lalo na't may dating ang pamagat
mga dayo'y nagrambulan nang dahil sa kulangot
ito nga ba'y nakakatawa o nakakatakot?

pinahiran ng kulangot ang Hapon sa comfort room
ng isa sa suspek na Taiwanes na nakainom
hanggang sa magkasagutan sa loob ng kubeta
at sa paglabas, aba, sila'y nagkarambulan na

nagkabatuhan ng bote dahil isa'y nambastos
tila ba sa disiplina sila'y wala sa ayos
ayon sa balita, ito'y naganap sa Maynila
sa isang bar sa Ermita, dayo'y nagkasagupa

parak ay dumating at agad na pinagdadampot
silang mga nagpang-abot nang dahil sa kulangot

- gregbituinjr.
* batay sa isang ulat sa Abante Tonite, Agosto 13, 2019

Tiyuhing ulupong

ulupong pala ang tiyuhin ng isang babae

na tumuklaw sa puri ng nasabing binibini

karumal-dumal ang balitang ito't insidente

niluray, pinaslang ang gagradweyt na estudyante

sa likod ng iskul, ang bangkay niya'y natagpuan

tiyuhin niya'y isa sa gumahasa't pumaslang

mabuti't nasumbong pa sa liham ang kaganapan

sa liham sa ina'y sumabog ang katotohanan

tiyuhin niya't apat pa nitong kasama'y suspek

mga walang budhing pwersahan siyang itinalik

pinagpasasaan ng mga walang awang lintik

ngunit sa huli, pati mata niya'y itinirik

salamat sa liham na nagbulgar sa krimen nila

na di napadala ng dilag sa mahal na ina

hustisya sa ginahasa't pinaslang na dalaga!

bulukin sa piitan ang nagmalupit sa kanya

- gregbituinjr.

* ang tula'y binatay sa headline sa pahayagang Bulgar, Agosto 13, 2019, na may pamagat na "Graduating student ni-rape ng 5, pinatay sa likod ng iskul" at may maliit na dugtong na "Nakagawa ng sulat, uncle itinuro"

Para sa mga inakay

patuloy ang lawin sa paglipad sa kalawakan
at nag-aabang ng madadagit sa kaparangan
bunsod ba iyon ng nadarama n'yang kagutuman?
o marahil iyon kasi ang kanyang kalikasan?

nakatingala yaong inahin sa kalangitan
magsungit kaya ang panahon, babagyo, uulan?
o baka kasi may lawing dapat silang iwasan?
upang kanyang mga inakay ay maprotektahan

pinaaalpas ng nag-aalaga ang inahin
upang ito'y makahanap naman ng makakain
para sa mga inakay nitong aalagain
nasa isip lagi'y anak nang ito'y di gutumin

tulad ng tao, may pamilya rin ang mga hayop
at sa pagbuo nito, bawat isa'y kinukupkop
ng ama o inang sa iba'y di nagpapasakop
titiyaking may sabaw nang anak ay makahigop

- gregbituinjr.

Pagpupugay kay Ka Fidel Castro

PAGPUPUGAY KAY KA FIDEL CASTRO

(Agosto 13, 1926 - Nobyembre 25, 2016)

O, Ka Fidel, tagumpay n'yo'y tunay na inspirasyon

sa tulad naming naghahangad din ng rebolusyon

naipanalo n'yo'y kasaysayan na ng kahapon

na mapaghahalawan ng mabuting aral ngayon

nabigo man kayo sa pagsalakay sa Moncada

iyon na ang senyales upang mamulat ang masa

dinakip kayo't kinulong ng rehimeng Batista

lumaya dahil sa matagumpay mong pagdepensa

di nagtagumpay ang U.S. sa anumang blokeyo

kahit limang dekadang blokeyo'y nabuhay kayo!

Cuba'y di napayuko ng mga Amerikano

ang Cuba'y matatag sa harap ng kalaban nito!

di natibag ng Kano ang pamumuno ni Fidel

sa higit limang dekada, ang Cuba'y di napigil

sosyalistang sistema'y patuloy, di tumitigil

taas-kamaong pagpupugay kay kasamang Fidel

- gregbituinjr.

* kinatha ang tula sa panayam-talakayan na "Celebrating Moncada, Remembering Fidel" ng Philippines-Cuba Cultural and Friendship Association (PhilCuba), Agosto 13, 2019, na ginanap sa LEARN Workers House, Delgado St., Quezon City

Bukrebyu - Banaag at Sikat ni Lope K. Santos

Bukrebyu: BANAAG AT SIKAT ni Lope K. Santos

Maikling sanaysay ni Greg Bituin Jr.

Nabili ko nitong Hulyo 26, 2019 ng hapon ang aklat na "Banaag at Sikat" ni Ka Lope K. Santos sa Popular Bookstore sa halagang P295.00. Ito ang ikalawa kong pagbili ng aklat na ito, pagkat naiwala ko o marahil ay nasa hiraman, na di ko na matandaan, ang una kong aklat na nabili ko noong Hulyo 4, 2008, sa halagang P250.00. (Natatandaan ko ang petsang iyon pagkat naisalaysay ko na ito sa isa pang artikulo.)

Ang Banaag at Sikat ang kauna-unahang nobelang sosyalista sa ating bansa. Isinulat niya ito ng serye sa pahayagang Muling Pagsilang noong 1904-05 at nalathala naman bilang ganap na aklat noong 1906. Ayon kay LKS, "Ang unang pagkalimbag nitong Banaag at Sikat ay noong 1906. May dalawang taong sinulat ko araw-araw at inilathala sa pahayagang Muling Pagsilang, at nang matipon na at mabuo, ay ibinigay ko sa imprenta McCullough, at doon nga ginawa ang paglilimbag."

Binubuo ng 588 pahina ang kabuuan ng aklat, at 547 pahina nito ay ang buong nobela. May siyam na pahinang pagsusuri sa nobela si Efren R. Abueg, kilalang nobelista rin at bahagi ng grupong Agos sa Disyerto. Pitong pahina ang inialay naman bilang paunang salita sa paraang Paunawa ang sinulat ni G. Macario Adriatico na may petsang Disyembre 1906. Sa huling bahagi ng aklat ay nakapagsulat ng sanaysay si LKS na may petsang Abril 1959, sa gulang na 80 taon.

Nais kong sipiin ang isang talata sa Banaag at Sikat, p. 42:

-- Hindi po ako -- anya -- ang una-una lamang nakapagsabi ng ganyan, kundi ang pantas na si Goethe, nang isulat niya ang sagutan ng isang maestro at isang alumno, tungkol sa buong pinagmulan at kasaysayan ng yaman o pag-aari.

Itinanong daw ng NAGTUTURO: -- "Turan mo, saan galing ang kayamanan ng iyong ama?" -- "Sa ama po ng aking ama," itinugon daw naman ng NAG-AARAL. -- At ang sa ama ng iyong ama?" -- "Sa ama ng ama ng aking ama." -- "At sa ama ng ama ng iyong ama?" -- "Ninakaw po."...

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), p. 15, isyu ng Agosto 1-15, 2019

Upos ng yosi'y gawing yosibrik

Kaya mo bang mag-ipon ng mga upos ng yosi?
Kahit di ka nagyoyosi, nais mo lang magsilbi.
Tapon dito, tapos doon kasi ang nangyayari
hanggang sa upos ay maglipana sa tabi-tabi.

Nagyoyosi'y  dapat organisadong nagtatapon
ng hinitit nilang yosi upang ito'y matipon.
Upos ng yosi'y mga basurang dapat mabaon
sa lupa, marahil kalutasang ito ang tugon.

Ang upos ay di dapat palutang-lutang sa dagat.
Gawin itong yosibrik nang tao'y ating mamulat
kaysa naman basurang upos ay pakalat-kalat.
Tayo'y mag-yosibrik, gawain mang ito'y kaybigat.

Sa boteng plastik, mga upos ng yosi'y isiksik
hanggang sa tumigas na parang bato ang yosibrik!

- gregbituinjr.