Pagkaing masustansya sa mga nasalanta

pagkaing masustansya tulad ng sariwang gulay
ang sa evacuation centers ay ating ibigay
masusustansyang pagkain ay kailangang tunay
sa mga nasalantang sakbibi ng dusa't lumbay

sa mga sentrong ebakwasyon, may nagkakasakit
kulang ng tubig, pagkain, sitwasyo'y anong lupit
salamat na lang may mga magsasaka ng Benguet
ang nagbigay ng libreng gulay sa maraming bakwit

ang bulkang Taal ay patuloy pa man sa pagbuga
ay magtulong-tulong para sa mga nasalanta
salamat na rin sa mga nagbigay ng delata
ngunit huwag sanang sa delata sila'y mapurga

walang nais na kalamidad na ito'y sapitin
kaya sinuman ang nasalanta'y dapat sagipin
sila'y kababayan din natin at kapwa tao rin
na sa panahon ng ligalig ay tulungan natin

- gregbituinjr.

Alam natin paanong magsikap at magtiyaga

alam natin paanong magsikap at magtiyaga
upang ating pamilya'y di magutom at lumuha
samantalang yaong iilan ay nagpapasasa
sa yamang nilikha ng kayraming lakas-paggawa

nagsisipag upang makakuha lamang ng sapat
nagtiyaga di upang kapitalista'y bumundat
nagsisikap di para sa tubo ng sinong lekat
tamang sahod katumbas ng lakas-paggawa dapat

sa aking isip ay may ilan lang na katanungan
bakit malalaya ang mga walang pakialam
at ikinukulong ang mga marunong lumaban
bakit laksa'y naghihirap, may mayamang iilan

pag-aralan ang lipunan, bakit may naghahari
bakit ang namumuno'y elitista, hari't pari?
bakit patuloy ang tunggalian ng mga uri?
bakit misyon ng manggagawa'y dapat ipagwagi?

pagsikapan nating ang lipunang ito'y mabago
kung saan ito'y pangungunahan ng uring obrero
dapat di na umiral pa itong kapitalismo
na sistema nitong mapagsamantala't barbaro

- gregbituinjr.

Katanungan sa Kamayan Forum

Paano ba alagaan si Inang Kalikasan?

Dito sa Kamayan Forum ay aking katanungan

Nang daigdig ay di maging malaking basurahan

Nang di masira ang ating nag-iisang tahanan.

Nag-iba na ang panahon, nagbabago ang klima

Kinakalbo ang bundok, patuloy ang pagmimina

Kinakain ng isda ang plastik na naglipana

Nagtampisaw ka na rin ba sa dagat ng basura.

Di mo ba alam na puso ng mundo'y pumipintig

Tinapunan na ng plastik at upos ang daigdig

Hahayaan bang plastik ang sa bayan na'y lumupig

At wasak na kalikasan ang sa budhi'y umusig.

Sa problema ng kalikasan, anong dapat gawin?

Ugaling mapag-aksaya'y kailan babaguhin?

Si Inang Kalikasan ba'y paano mamahalin

Nang kinabukasan ng mundo'y tuluyang sagipin.

- gregbituinjr.

* nilikha at binigkas ng makata ang tula sa Kamayan para sa Kalikasan Forum, Enero 17, 2019, Kamayan Restaurant, West Avenue, Lungsod Quezon

Di na ako mag-uulam ng manok

di na ako nag-uulam ng manok, mahirap na
pagkat matinding highblood ang epekto sa tuwina

tila ba kung may anong sa manok ay itinurok
upang mapabilis ang laki't kilos ng manok

kaya marahil tumataas na ang aking dugo
pag kumain ng manok, ang sigla ko'y naglalaho

kaya dapat ingatan ang puso, diwa't kalamnan
dapat laging malusog nang tumagal pa sa laban

dahil dapat gampanan ang sinumpaang tungkulin
para sa bayan, sa manggagawa, sa adhikain

di na laging magkakarne, kundi mag-vegetarian
kahit sa kalagayang dapat maging badyetarian

mahal na ang presyo ng manok, dapat nang mag-badyet
upang matiyak nating di tayo magkakasakit

- gregbituinjr.

Di ko hahayaang mamatay sa pakikibaka

di ko hahayaang mamatay sa pakikibaka
nang di inaayos ang taktika't estratehiya
ayokong nakatunganga lang habang may problema
dapat makiisang lagi sa laban sa kalsada

di ko hahayaang mabuhay sa gutom at hirap
ang sawimpalad na gaya kong laging nagsisikap
lalabanan natin ang mapang-api't mapagpanggap
itatayo ang makataong lipunang pangarap

di ko hahayaang basta paslangin ang kung sino
dapat laging igalang ang karapatang pantao
dapat may panlipunang hustisya't wastong proseso
magkaisa upang lahat ay nagpapakatao

di ko hahayaang mamatay na nakatunganga
dapat kaya nating harapin ang anumang sigwa
dapat nating itayo ang hukbong mapagpalaya
at dapat maorganisa ang uring manggagawa

- gregbituinjr.

Kung ako'y isang taong nabiyayaan ng pakpak

kung ako'y isang taong nabiyayaan ng pakpak
dulo ng mundo'y liliparin kong pumapagagpak
di ko hahayaang ang masa'y basta mapahamak
dahil bulok na sistema'y parating nagnaknak

kung ako'y isang taong nabiyayaan ng madyik
pababaitin ko ang sa kapwa'y naging suwitik
magagandang pamayanan ang aking ititirik
para sa mga batang sa pagmamahal ay sabik

kung ako'y isang taong may malakas na kamao
bawat laban sa boksing ay aking ipapanalo
ang anumang aking kinita'y hahatiing wasto
kalahati'y pamilya, kalahati'y balato ko

kung ako'y isang taong nabiyayaan ng aklat
babasahin ko agad ito't nang ako'y mamulat
bakasakaling narito ang palad na kikindat
kaya pagbubutihan ko ang aking pagsusulat

- gregbituinjr.

Salitang ugat at panlapi

SALITANG UGAT AT PANLAPI
tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

huwad nga ba ang huwaran at ulid ang uliran?
ano nga bang salitang ugat ng mga pangngalan?
bulo ba sa kabuluhan, tarong sa katarungan?
tuto sa katuturan, bihasa sa kabihasnan?

ang salitang ugat ay salitang buo ang kilos
tulad ng gayat, ihaw, luto, inin, kain, ubos
ang wikang Filipino kung aaralin nang lubos
ito'y madaling unawain, maganda't maayos

ang salita'y binubuo ng ugat at panlapi
kinakabit sa unahan ng salita'y unlapi
at pag kinabit sa gitna ng salita'y gitlapi
at pag nasa dulo naman ng salita'y hulapi

iyo bang napupuna sa mga usapan natin
nagbago ang kahulugan pag panlapi'y gamitin
sa salitang ugat, kaya ito'y iyong alamin
magkaiba ang kakain, kumain at kainin

salitang ugat at panlapi'y dapat maunawa
pagkat ganito ang kayarian ng ating wika
halina't wikang Filipino'y gamitin sa tula
sa pangungusap at pagkatha ng mga talata

01/15/2020

Ang face mask at ang kapitalismo

Ang FACE MASK at ang KAPITALISMO

naiintindihan mo na ba ang kapitalismo
halimbawa na lang iyang face mask na sirit presyo
mapagsamantala sa sitwasyon, mga dorobo
kalamidad na'y pinagkakakitaan pa nito

mga tuso sila, sadya ngang mapagsamantala
di nakuntentong baratin ang manggagawa nila
pati ba naman kalamidad, pinagtubuan pa
ganyan, ganyan katuso ang mga kapitalista

di nagpapakatao ang kapitalismong bulok
nagsamantala na habang bulkan ay umuusok
ang pagsasamantala nito'y nakasusulasok
sistemang ito'y dapat ibagsak mula sa tuktok

kapitalista'y ganyan, mapagsamantalang uri
kaya dapat makibaka nang di sila maghari
palitan na ang kapitalismong kamuhi-muhi
nitong lipunang makataong dapat ipagwagi

- gregbituinjr.

* litrato mula sa pahayagang Pilipino Ngayon, Enero 14. 2020, p. 4

Mag-ingat din sa mga naka-face mask ngayon

bulkang Taal ay nag-alburuto na naman
kaya face mask sa botika'y nagkaubusan
dahil sa ashfall na ibinuga ng bulkan
mukha't ilong natin ay dapat protektahan

subalit pag-iingat ay napapanahon
mag-ingat din sa mga naka-face mask ngayon
at baka may magsamantala sa sitwasyon
mangholdap sa dyip, bus, iskinita't kalyehon

maging alisto, at huwag basta malingat
mag-ingat din baka sila'y may kasapakat
di natin alam paano sila babanat
mabuting sa bawat sitwasyon ay mag-ingat

maglakad lang tayo sa lugar na matao
kung sinong may balak ay masawata ito
sa panahon ng ligalig maging alisto
upang di mabiktima ng mapang-abuso

- gregbituinjr.

Kaganidan ng kapitalismo

sila nga'y nananamantala
upang tumaas lang ang kita
face mask ay minahalan nila
dahil sa ashfall nakabenta

kapitalismo'y sadyang ganid
sa nasasakunang kapatid
kakapalan ng mukha'y hatid
pagsasamantala'y di lingid

anong ginawa ng gobyerno
upang mapigil ang ganito
sa kalakal nang-aabuso
nagsasampung doble ang presyo

ay, baka sila'y nagsasalsal
pumutok man ang bulkang taal
pagkat mukha nila'y makapal
sa sakuna'y baka umepal

- gregbituinjr.

Pagkatha habang naggagayat ng sibuyas

inihahanda ang sibuyas, diwa'y naglalaro
tangan ang kutsilyong ginayat iyon ng manipis
para sa adobo, sa diwa'y may ilang nabuo
pampaganda ng kutis ba'y sibuyas o kamatis

mapapaluha ka pag naggagayat ng sibuyas
kaya maglagay ng isang basong tubig sa gilid
di ka na luluha pagkat mapupunta ang katas
sa katabing tubig na sa uhaw nito'y papatid

habang naggagayat ay napapatitig sa talim
ng kutsilyong tangan, habang adobo'y hinahanda
may magaganap kaya sa panahong makulimlim
anong dapat gawin kung paparating na ang sigwa

maya-maya, sa likod ng resibo'y magsusulat
ng kinatha sa diwang ang lasa'y mapait-pait
naalala ang sibuyas na nagpaluhang sukat
ngunit sa adobo'y nagpasarap ng anong lupit

- gregbituinjr.

Pagkatha habang naglilinis ng kubeta

samutsari'y aking naiisip pag naglilinis
ako ng kubeta namin at aking iniis-is
ang dingding at inidoro, mamaya'y magwawalis
ng kisame't sahig nang dumi't agiw ay mapalis

kinakatha muli sa isip ang pinapangarap,
pati balita man, dinanas o nasa hinagap
mamaya'y uupo sa tronong tila may kausap
binuo na pala ay taludtod o pangungusap

laging nakahanda ang munting kwaderno sa bulsa
sinisikap isatitik ang hinaing ng masa
bakit may milyon ang salapi ngunit nagdurusa
habang may dukhang walang-wala ngunit kaysasaya

ang kwaderno'y ilalapag sa gilid ng lababo
at huhugasan ang puwit kahit nag-uusyoso
habang nakatitig sa mga diwatang narito
sa diwa't aking kinatha sa munti kong kwaderno

- gregbituinjr.

Ang bahay sa gitna ng daan

madedemolis ang pabahay sa gitna ng daan
ito ang isa sa mga nakita kong larawan
nagpalawak doon ng daan ang pamahalaan
ngunit may-ari ng bahay ay ayaw itong iwan

di na ba maililiko ang lansangang matuwid
upang di matamaan ang bahay niyang balakid
sa daan, ngunit dapat itong tanggalin, kapatid
baka makaaksidente, ito ba'y kanyang batid

mula sa ibang bansa yaong bahay sa litrato
sa kalaunan, natanggal ito, ayon sa kwento
kalakarang "eminent domain" ang ginamit dito
may-ari'y walang nagawa nang giniba na ito

may bahay na bago ginawa ang kalsada roon
marahil ang may-ari'y nalipat sa relokasyon
samutsaring kwento ng pabahay at demolisyon
anong aral ang makukuha natin dito ngayon?

- gregbituinjr.

* kuha ang litrato mula sa internet, sa seksyon ng halimbawa ng problema sa demolisyon

Ang kapalaran ng bayan, ayon kay Rizal

"To foretell the destiny of a nation, it is necessary to open the book that tells of her past." - Jose Rizal

upang masabi mo ang tadhana ng isang bansa
dapat tunghayan ang aklat ng kanyang nakaraan
dapat batid mo ang kanyang kultura, likha't gawa
at mahalagang naganap sa kanyang kasaysayan

ito'y pangungusap ng ating pambansang bayani
sa tadhana ng bansa'y pagsusuring matalisik
at bilin din upang di tayo magsisi sa huli
na sa daang madawag ay huwag matinik

dapat nating basahin ang kasaysayan ng lahi
bakit nakibaka ang mga ninuno't kapatid
dapat nating batid ang sariling gawa at gawi
alamin anong dapat gawin sa mga balakid

upang sumulong ang bansa, ayon kay Jose Rizal
kasama ang masa, di lang mayaman at maykaya
halina't suriin bawat kanyang pamana't aral
upang mabago rin natin ang bulok na sistema

- gregbituinjr.
* ang sinabi ni Rizal ay muling nalathala sa Philippine Panorama, ang lingguhang magasin ng pahayagang Manila Bulettin, Enero 12, 2020, pahina 3.

Narito ang laban sa lunsod, ang pakikibaka

narito ang laban sa lunsod, ang pakikibaka
narito sa sentro ang maraming isyu't problema
dito dapat makamit ang panlipunang hustisya
nasa lunsod ang laban nating mga aktibista

lumalaban tayo upang baguhin ang lipunan
bulok na sistema'y dapat ding baguhing tuluyan
hangga't nasa puso ang prinsipyo't paninindigan
kikilos at lalaban tayo hanggang kamatayan

sayang lang ang buhay mo kung titira sa probinsya
para lang sa tahimik na buhay, aba'y disgrasya
parang naghihintay ka lang ng iyong kamatayan
parang matindi na ang dinanas mong karamdaman

durugin natin ang sa pakikibaka'y balakid
patuloy tayong magsikilos, O, mga kapatid
isang lipunang makatao'y ating ipabatid
na dapat nating kamtin at sa mundo'y maihatid

- gregbituinjr.

Pagkatha habang nagbabawas ng mga kinain

minsan, matapos kumain, sa kubeta tatambay
magbabawas na tangan ang kwaderno't plumang taglay
magpapahinga roong diwa'y nagbubulay-bulay
at inaalagata ang umimbulog na lumbay

bakit tila nakikipagbuno sa pagkasawi
ng pusong inalipin ng pagbabakasakali
habang nakaupo sa tronong tila hubong hari
dapat tulad ng saranggola'y habaan ang pisi

kailangan ng tubig sa timba't mayroong tabo
huhugasan ang puwet habang diwa'y narahuyo
sa diwatang ginunita ng may pagkasiphayo
ngunit bakit ang gripo'y biglang nawalan ng tulo

kaysarap kumatha habang nagsasalsal ng diwa
habang nakikipagniig sa dumalaw na mutya
lalabas sa kubetang pawisan at putlang-putla
tangan ang papel na may nabuong magandang tula

- gregbituinjr.

Bagong salta

galing sa lalawigan
nagtungong kalunsuran
nakikipagsiksikan
nang sa dyip makalulan

binenta ang kalabaw
mangingibang bansa raw
ngunit pera'y naagaw
ng tusong magnanakaw

payapa niyang buhay
nabulabog ngang tunay
ngayon, di mapalagay
sa hahakbanging pakay

siya nga'y nakatikim
ng krimeng anong talim
at karima-rimarim
dinanas niya'y lagim

nawala ang pangarap
di niya maapuhap
kaysakit ng nalasap
sa mga mapagpanggap

nais mangibang bayan
nais niyang lumisan
sa mga naranasang
lumbay at karukhaan

pangarap magtrabaho
bilang O.F.W.
iipunin ang sweldo
ilalagak sa bangko

pambayad sa rekruter
para maging care giver
ay wala na forever
sa mga gang na tirtir

- gregbituinjr.

Bagyong Ursula

tulad ni Yolanda'y kinatakutan siya
ngunit di siya si Yolandang nanalasa
tila bagyo'y mapanganib para sa masa
lalo't balita'y tulad siya ni Yolanda

maghahandang lumikas ang maraming tao
nang makaligtas sa parating na delubyo
makikipag-espadahan sa mga santo
upang patigilin ang nagbabantang bagyo

si Ursula'y dumating, laksa ang sinira
may nagsabing bumalik si Yolandang sigwa
pagkat naulit ang sa pamilya'y nawala
lalo't siya'y sakbibi ng lumbay at luha

tumitindi ang klima, bagyo'y bunabagsik
tila galit sa sistema't naghihimagsik
sa delubyo'y danas ang muling mangaligkig
at di mo na malaman kung saan sisiksik

- gregbituinjr.

Ulat: Walong anyos na nene, hinalay bago pinatay

anong lagim ng balitang yaong aking natunghay:
"Walong anyos na nene, hinalay bago pinatay"
at itinapon pa sa damuhan ang kanyang bangkay
tiyak magulang ng bata'y mapopoot ngang tunay

buti't nadakip ang pinaghihinalaang suspek
sa krimeng iyong talaga namang kahindik-hindik
sa galit, dapat siyang ibitin ng patiwarik
pagkat nakakakilabot ang kanyang inihasik

anuman ang kanyang dahilan, droga man o libog
ang magandang bukas ng bata'y talagang lumubog
sa salarin ay di na sapat ang kulong at bugbog
dapat sa kanya'y bitayin at magkalasog-lasog

nawa, may matamong hustisya ang batang biktima
nawa, nangyari sa kanya'y di maganap sa iba
nawa, kamtin ng magulang ang asam na hustisya
at bansa'y maprotektahan ang mamamayan niya

- gregbituinjr.
* headline ng pahayagang Pang-Masa, Enero 8, 2020, pahina 1-2.

Magilas pa ring mag-isip nitong utak kong iwi

magilas pa ring mag-isip nitong utak kong iwi
na sa buhay ay lagi nang nagbabakasakali
tutula, tulala, mga tuligsa'y samutsari
sa kalagayang ang hirap ay pinananatili

lumilipad ang lawin doon sa kaitaasan
habang natatanaw ang maralitang mamamayan
gayong nag-aabang din ng malalagay sa tiyan
at baka makakita ng tandang sa kaparangan

maisulong kaya ang piyon sa tabi ng reyna
upang tore'y makaporma't magawa ang partida
labanan ng posisyon, taktika't estratehiya
upang mamate ang hari sa ganap na presensya

isipin ang wasto lalo't karapatang pantao
tiyaking may paglilitis at may tamang proseso
at sa pakikipag-ugnayan ay magpakatao
upang di maging delubyo ang parating na bagyo

- gregbituinjr.