Pagbabalik-aral sa matematika

naghahanap ako ng review center ng geometry
basic math, calculus, number theory, trigonometry
balik-aral na may sertipiko'y nais mangyari
bakasakaling makapag-tutor sa estudyante

habang tinutula ang ilang nalalaman sa math
habang muling binabasa ang samutsaring aklat
habang nagsasagot ng mga ekwasyong nabuklat
habang sa lockdown nabuburyong pagkat nagsasalat

di sapat ang araw-gabing maglaro ng sudoku
dapat may aplikasyon bawat natutunan dito
subalit dapat magbalik-aral pa ri't magrebyu
at makamit din ang inaasam kong sertipiko

muling nagrerebyu sa pagbabasa sa internet
lalo't nagpultaym agad noon kaya undergraduate
kung may review center ay mag-eenrol akong pilit
pagkat iba pa rin kung may sertipikong makamit

- gregbituinjr.
06.22.2020

Tanaga't dalit sa papel na makitid

limang short bond paper lang ang kailangan ko noon
ginupit ang long bond paper upang maging short iyon
dalawang pulgadang papel din ang napilas doon
sayang lang kung di magamit ngunit di ko tinapon

sa halip gupitin ang long bond paper, di ba dapat
bumili na lang ng short bond paper, subalit salat
sa salapi't gabi na, tindaha'y saradong lahat
napilas na papel pala'y magagamit kong sukat

inistapler ko yaong mga papel na ginupit
lapad ay dalawang pulgada, handa nang magamit
haba'y walo't kalahating pulgada, ito'y sulit
at masusulatan na ng mga tanaga't dalit

tanaga'y tulang may pitong pantig bawat taludtod
sa dalawang pulgadang papel ay kayang mahagod
dalit nama'y tigwawalong pantig bawat taludtod
mga katutubong tulang kaysarap itaguyod

parang papel ng huweteng, sinulatan ng tula
sa papel na makitid, kayrami nang makakatha
di nasayang ang papel na puno ng dusa't luha
nagamit sa panitikang may diwa ng paglaya

- gregbituinjr.
06.22.00

Labantot

tinawag ko nang labantot ang mabahong lalabhan
dahil naiwan kong nakatiwangwang sa lagayan
ng labahin ang mga damit kong pinagpawisan
ngayon nga'y lalabhan ang mga labantot na iyan
pagkat di dapat mga labantot ko'y pabayaan

mahirap sadyang maiiwan mo itong labantot
sapagkat dumi'y nagtututong na katakot-takot
ibabad sa bumubulang sabon, saka ikusot
t-shirt, salawal, brief, pantalon, kamisetang gusot
kuwelyo, pundiyo, singit, kili-kili'y makutkot

sabunin at kusutin at sabunin at kusutin
hanggang mawala ang dumi't bumango ang labahin
babanlawan ng maigi, sa pagsampay pigain
i-hanger o sa alambre't lubid isampay na rin
huwag hayaang gusot, sa araw na'y patuyuin

- gregbituinjr.
06.22.2020

Ang pure math versus applied math

nakakatuwa man ang pure math tulad ng paglaro
ng sudoku, ang applied math ang maraming pangako
minsan, may ekwasyong lulutasing di ka susuko
di pwedeng pulos pag-ibig lang, dapat may pagsuyo

saan mo gagamitin ang kaalaman sa pure math
kundi ekwasyon ay malutas lang nang walang puknat
kumpara sa applied math, may pakinabang kang sukat
dahil makakatulong sa kapwa't bayan mong salat

ang pure math ay tulad ng sudoku, puzzle, abstraksyon
na masaya kang lutasin ang anumang ekwasyon
pure math ay pulos ideya, wala mang aplikasyon
gayunman, baka balang araw ay magamit iyon

ngunit magandang pareho natin silang mabatid
kombinasyong pure at applied math sa diwa'y ihatid
abstrakto o baliwag man ang ideyang sinilid
sa utak, may pakinabang din sa mundo't paligid

- gregbituinjr.
06.21.2020

Nais ko munang matulog ng labinglimang taon

nais ko munang matulog ng labinglimang taon
gigising lang muli pagsapit ng taon na iyon
tulad sa Demolition Man ni Sylvester Stallone
kasama si Wesley Snipes sa pelikula noon

nais ko nang matulog nang matulog ng mahimbing
paglipas ng labinglimang taon saka gigising
at masigla akong babangon sa pagkagupiling
baka wala nang pandemyang sadyang nakakapraning

sana'y may teknolohiyang tulad sa pelikula
sa aparato'y matutulog akong walang gana
habang COVID-19 pa sa mundo'y nananalasa
baka sa paglipas ng mga taon ay wala na

kung may aparatong ganyan, ako sana'y sabihan
at ipapahinga roon ang pagal kong katawan
isa't kalahating dekada'y baka saglit lamang
at pag nagising, patuloy pa ring maninindigan

- gregbituinjr.

Paano nga ba ang paggawa ng maikling kwento

paano nga ba ang paggawa ng maikling kwento
kung hindi ka naman nakikipag-usap sa tao
saan mo hahanguin ang mga ikukwento mo?
pulos ba sa haraya, sa pantasya o sa limbo?

di ba't ang kwento'y magandang may pinagbabatayan
lalo na't tunay na buhay ang iyong salalayan
ngunit kung sa kwentong pantasya'y mahusay ka riyan
tulad ng Encantadia, bawat akda'y pagbutihan

minsan, manood ng balita ng tunay na buhay
pag-ibig, aksidente, paglisan, puso'y umaray
makinig din sa tsismisan ng iyong kapitbahay
anong ginawa ng pulis sa ilalim ng tulay

subalit ano nga bang maipapayo ko rito?
basahin mo ang librong Mga Agos sa Disyerto
na sa panitikang pambansa'y isa nang klasiko
lima silang manunulat, may tiglilimang kwento

basahin mo pati kwento sa magasing Liwayway
ano ang mga salik ng kwento: tauhan, banghay,
lunan, panahon, ginamit na salita, magnilay
sa pagbabasa, ang pagkatha'y magiging makulay

kumuha ng bolpen at papel, simulang magsulat
minsan isipin din, sinong babasa't bubulatlat
sagutin bakit sa kwento mo sila'y mamumulat
matapos mabasa'y anong tumimo't nahalungkat?

- gregbituinjr.

Ang aking quarantine look

Ang aking quarantine look

kanina'y tumingin sa salamin bago mag-selfie
aba'y quarantine look, kaya kinunan ang sarili
ermitanyo raw sa mahabang balbas at bigote
ganito na yata ang tulad kong di mapakali

sa nangyaring kwarantina ba'y sinong popormahan
upang bigote't balbas ay tanggalin o ahitan
wala, walang kita, walang pera, walang puntahan
naroon lang sa bahay, nagmumukmok sa kawalan

tinititigan ang langit, nagsasayaw ang ulap
samutsaring ulat ang nasagap sa alapaap
ng pagmumuni habang may ekwasyon sa hinagap
na habang naglalaro ng sudoku'y nangangarap

ang aking quarantine look ang buod ng kwarantina
na sa sarili'y tila ba kawalan ng pag-asa
o may pag-asa ngunit wala namang kinikita
o may nakikita ngunit sa lockdown ba'y ano na

tila ang quarantine look ko'y saksi rin sa kawalan
habang ang hanap ng masa'y hustisyang panlipunan
coronavirus ang kalaban, di ang mamamayan
bayan nawa'y kamtin ang panlipunang katarungan

- gregbituinjr.

Ang misyon ko bilang makata

nakikita ko ang sariling makata ng bayan
na inilalarawan ang buhay ng karaniwang
masang hagilap ay karapatan at katarungan
pati na manggagawang bumubuhay sa lipunan

nakikita ko ang sariling makata ng dukha
na inaakda'y luha, dusa't hirap ng dalita
bakit ba sila iskwater sa tinubuang lupa?
bakit walang sariling bahay sa sariling bansa?

ako rin ay isang makata ng matematika
tinutula'y tulad ng calculus, geometriya,
algoritmo, logaritmo, at trigonometriya,
samutsaring paksa upang maunawa ng masa

sa usaping astronomiya'y naging makata rin
na pinag-uusapan ang buwan, araw, bituin,
konstelasyon, buntala o planeta'y talakayin
lalo't apelyido ng makata'y paksang layunin

isa ring makata ng manggagawa ang tulad ko
lalo na't ako'y naging manggagawa ring totoo
diwa ng uring manggagawa'y tinataguyod ko
nang maitayo ang kanilang lipunang obrero

inoorganisa ko lagi ang mga taludtod
binibilang ang pantig, ang saknong ay hinahagod
bagamat nakakagutom din, wala ritong sahod
ang mahalaga, sa bawat pagtula'y nalulugod

- gregbituinjr.

Sanaysay sa Taliba: ANG KASONG LIBELO

SERYE NG BATAS AT KARAPATAN

Ang kasong libelo 

Maikling sanaysay ni Greg Bituin Jr.

Natatandaan ko noong ako pa’y editor ng pahayagang pangkampus na upang maging matagumpay ang kasong libelong isasampa sa iyo ay dapat may apat na batayan, at may daglat itong PIDM. Publication - paglathala; Identification - Pagkilala o pagtukoy; Defamation - Paninirang puri; at Malice - malisya. Pag wala ang isa man sa apat na ito ay hindi magiging hinog ang kasong libelo. Halimbawa, sa isang blind item, may presensya ng tatlo pero hindi tinukoy ang pangalan, hindi ito magiging matagumpay na kasong libelo, dahil kulang ng isa.

Gayunman, mas dapat din nating aralin ang batas sa libelo upang makaiwas tayong makasuhan sa isang sinulat nating di natin mapanindigan, o di natin mapatunayan sa harap ng hukuman.

Ayon sa Artikulo 353 ng Philippines Revised Penal Code, ang kahulugan ng libelo ay “a public and malicious imputation of a crime, or of a vice or defect, real or imaginary, or any act, omission, condition, status or circumstance tending to cause dishonor, discredit or contempt of a natural or juridical person, or to blacken the memory of one who is dead.”

Sa simpleng sabi, pag may paninirang puri kang inilathala, maaari kang sampahan ng kasong libelo. Pagkat hindi garantiya ang kalayaang magpahayag. Ang pinaka-epektibong depensa rito ay ang katotohanan, at kaya mong idepensa ang iyong ulat ng mga katibayan, tulad ng preponderous evidence at testimonial evidence.

Dapat nauunawaan natin ito lalo na’t ginagawa natin ang ating pahayagang Taliba ng Maralita. Kaya may nagsusulat ng mga salitang “diumano”, “ayon sa saksi”, o sa Ingles ay “alleged”, at iba pa.

Paano maiiwasang makasuhan ng libelo? Ano ang dapat nating gawin pag tayo’y nakasuhan nito? Di sapat ang dapat handa tayong makasuhan ng libelo. Ang malaki riyan ay magkano ang piyansa, na di lang libo kundi milyong piso, lalo na’t ang nagsakdal ay mayaman at kilalang tao.

Sa susunod na isyu, pag-usapan naman natin ang isyu at batas hinggil sa cyberlibel.

* Ang artikulong ito'y unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang organisasyong Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Hulyo 16-30, 2020, pahina 2.

Di na kumakain ng tatlong beses isang araw

di na kumakain ng tatlong beses isang araw
sa kwarantina'y ganito ang patakarang hilaw
minsan, dalawang beses lang kumakain ng lugaw
o kaya'y saging o manggang manibalang o hilaw

tatlong beses bawat araw kumain yaong hiling
sa bawat pakikibaka ng mga magigiting
subalit sa lockdown, animo mata'y nakapiring
natutulog na mata'y dilat, akala mo'y gising

bawat araw na'y kumakain ng dalawang beses
sa kawarantina'y ganito na tayo nagtitiis
lagi sa bahay, dapat sa bahay, hindi aalis
walang sahod, walang kita, sadyang nakakainis

almusal at tanghalian ay pinagsasabay na
alas-diyes o alas-onse kakain tuwina
alas-singko o alas-sais ng gabi'y sunod na
kain, ganito, tipid-tipid habang kwarantina

minsan, altanghap: almusal, tanghalian, hapunan
pinagsasabay na isang beses ang mga iyan
ganito na ang bagong normal na nararanasan
ang tatlong beses bawat araw ba'y pangarap na lang?

- gregbituinjr.

Karahasan at paglabag sa karapatang pantao sa panahon ng kwarantina

KARAHASAN AT PAGLABAG SA KARAPATANG PANTAO SA PANAHON NG KWARANTINA 

Saliksik ni Greg Bituin Jr.

Balitang-balita ang maraming paglabag sa karapatang pantao nang magsimula na ang lockdown o community quarantine noong kalagitnaan ng Marso 2020 dahil sa pananalasa ng COVID-19. Dapat daw, lahat ay may facemask, mag-alkokol, Stay-at-Home, mag-social distancing, atbp. upang maiwasan ang sakit na COVID-19. Habang ang marami'y nananawagan noon ng Free Mass Testing, at ayuda.

Subalit maraming paglabag sa karapatang pantao ang naganap, dahil mga pasaway daw ang mga nagtinda upang di magutom ang pamilya, hinambalos ng yantok, binugbog, sinaktan, kinulong, at ang pinakamatindi’y ang pagpatay. Ano pa bang aasahan natin kung sinabi mismo ng pangulo na “Shoot them dead!” sa sinumang lumalabag sa polisiya sa kwarantina? Tulad ng tokhang, karahasan ang mga naganap.

Kawawa ang inabot ng mga walang facemask, pulos maralita ang mga hinuli’t ikinulong. Habang ang mga sikat at kampi ni Duterte ay nakakalaya sa kabila ng mga paglabag din sa polisiya ng kwarantina. Sikat sa social media ang pagkakaligtas, sa kabila ng paglabag, nina Senador Koko Pimentel, Mocha Uson, Debold Suñas, at marami pang iba.  

Kitang-kita ang tunggalian ng uri sa kasalukuyan. Tunay ang sinabi sa kantang Tatsulok: “At ang hustisya ay para lang sa mayaman.” At kita ito ng mga maralitang galit na sa nangyayaring inhustisya sa lipunan.

Nasaan na ang due process? Sa panahon ng tokhang nga’y walang due process, hahanapin pa ba natin ito sa ngayon? Oo. Sapagkat ito ang nararapat. 

Sunod-sunod ang mga vendor na hinuli dahil gutom sila’t nais kumita upang mapakain ang pamilya. May 13-anyos na pinalo umano ng yantok ng pulis. Si Ka Dodong na taga-Navotas, na hinuli’t muntik maging isang desaparesido, dahil walang quarantine pass. May magsasakang namatay dahil tinanggihan ng anim na ospital. Pinaslang ang sundalong si Winston Ragos, gayong limang pulis ang naroroon. May war shock umano ang sundalo, ngunit tila may topak din ang pulis na bumaril sa kanya. Pati manggagawang nagdiwang ng Mayo Uno ay dinakip din at ilang araw namalagi sa kulungan.

Ayon kay Mayor Joy Belmonte ng Quezon City, pag walang facemask sa QC, 6 na buwang kulong at P50K na multa. Anong klase ang ganitong pinuno, na imbes bigyan ng facemask ang walang facemask ay ikukulong pa?

Nakaparaming karahasan, na imbes tutukan ang COVID-19, ay pulos tapang at pananakit ang nararanasan ng mamamayan. Ganito nga ba ang pamahalaang pinamumunuan ng matapang na mamamatay-tao, at nagsabing una sana siyang nanggahasa sa isang babaeng Australianang pinaslang.

* Unang nalathala ang artikulong ito sa Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Hunyo 1-15, 2020, pahina 10-11.

Pagnanasang makapagtrabaho

karatula'y nakita, ako'y nagbakasakali
kailangan daw ng helper, ako ba'y maaari?
magpasa ng biodata, at magsimulang muli
upang pamilya'y di magutom, dapat magpunyagi

sa kabila ng kwarantina'y mamimili pa ba
ng trabaho? mahalaga'y ang magkatrabaho na
upang may maisubo sa pamilyang umaasa
matanggap lang ako'y maganda na itong umpisa

trabahong may sahod, habang wala sa pagsusulat
mabigat man ang trabaho'y dapat gawin ang lahat
magpaalipin man sa kapitalista'y mabigat
ngunit walang magawa kaysa mamatay kang dilat

itinuring kong kwarantina'y panahon ng Hapon
nang dahil sa giyera'y nalumpo ang buong nasyon
dapat magpunyagi upang pamilya'y may malamon
wala nang pili-pili, magkatrabaho lang ngayon

- gregbituinjr.

Ang larawan ng aking diwata

larawan niya'y nakaukit na sa aking diwa
sadyang kayganda ng larawan ng aking diwata
anong pungay ng mata niyang tila lumuluha
kaytamis pa ng kanyang ngiting ang dama ko'y tuwa

kailangan pa ba natin ng isang inspirasyon?
di pa ba sapat ang haraya o imahinasyon?
o mas kailangan nating magsikap, perspirasyon?
o siya'y isang panaginip, di muna babangon?

ano nga ba ang diyalektika ng pagmamahal?
maliban sa naiisip nitong makatang hangal
mula nga ba sa puso, o sa diwa mo'y nakintal?
ang kanyang ganda, pati na mabuti niyang asal?

ano bang inaasam sa kinakathang pag-ibig?
upang magandang diwata'y makulong ko sa bisig?
sa hirap ko, anong isusubo sa kanyang bibig?
bigas ba o bato? magsikap upang may pinipig?

- gregbituinjr.

Tinitimbang-timbang ko rin ang bawat sinusulat

tinitimbang-timbang ko rin ang bawat sinusulat
tinig ba ng akda'y pakiusap o panunumbat
na habang naririto't umaakda'y minamalat
o ang kinakatha'y para bagang simpleng panggulat

pinakikinggan ang ulat sa radyo't telebisyon
tuhugin bawat isa, anong inihihimaton?
anong nilatag sa haraya o imahinasyon?
ano't kinukulata yaong nabihag ng maton?

nakatitig sa diwata't nagpapalipad-hangin
animo'y amihan at habagat sa papawirin
di matingkala ang samutsaring uunawain
kahit na ang laot ay di ko makayang sisirin

nilulumot ang pluma't papel sa bulsa ng polo
habang nagkalat sa titisan ang maraming abo
paano na ilalarawan ang tiwali't tuso
sa panahong nilulumot na rin ang mukhang ito

sulat ng sulat, wala namang nagbabasang mulat
dilat na dilat gayong himbing na himbing ang lahat
sana sa buhay na ito'y may nobelang masulat
kahit isa man lang habang ako'y buhay pa't dilat

- gregbituinjr.

Nais kong matulog nang mahimbing

nais ko nang matulog nang matulog nang matulog
nais ko nang matulog nang matulog nang matulog
nais ko nang matulog nang matulog nang matulog
nais ko nang matulog nang matulog nang matulog

ayoko nang magising pa, ayoko nang magising
nais ko nang humimbing pa, mahimbing na mahimbing
ayoko nang magising pa, ayoko nang magising
nais ko nang humimbing pa, mahimbing na mahimbing

nakakapagod na sa daigdig ng kwarantina
mabuti pa kung ito'y isang totoong giyera
nakakapagod na sa daigdig ng kwarantina
mabuti pa kung ito'y isang totoong giyera

ako'y kaisa ng mga hukbong mapagpalaya
bilang mandirigma upang bayan ay mapalaya
upang baguhin ang sistemang bulok ng kuhila
ngunit sa lockdown ay mandirigmang walang magawa

nais ko nang matulog, at matulog ng mahimbing
at pag may himagsikan na'y saka ako gigising
upang samahan ang mga bayaning magigiting
tungo sa lipunang ang bituin ay nagniningning

- gregbituinjr.

Pagpapatuloy ng pulong

sa gabi, dapat nang magpatuloy ang pagpupulong
maghapon nang nagkarpintero't nagpagulong-gulong
sa pawis at tatal ngunit di nag-uurong-sulong
bagamat sa maraming bagay ay di pa marunong

sa kabila ng lockdown, abalahin ang sarili
sa mga gawaing bahay, huwag mag-atubili
pakainin ang manok at magtanggal ng tutuli
maggupit ng plastik at kuko, kung di mapakali

isulat sa kwaderno ang sa diwa pumulandit
habang nakikinig sa bulyaw ng gabing pusikit
sa amin kayang pulong, anong nais kong ihirit
anumang napag-usapan ay agad maiguhit

sadyang sakbibi ng hirap ang panibagong normal
na di malaman ang gagawin kahit ng hinalal
tutula lang ba ang tulala, parang isang hangal
sa nangyayari ba'y ano't laging natitigagal

- gregbituinjr.

Pagsisipag ngayong kwarantina

pinakikita ko ang sipag ngayong kwarantina
tulad noong ako'y manggagawa pang may sistema
bilang machine operator na minolde'y piyesa
ng floppy disk ng kompyuter na halos ay wala na

pati sistema sa assembly line pa'y kabisado
lalo ang limang S sa pabrikang pinasukan ko
iyon ang seiri, seiton, shitsuke, seiketsu, seiso
pati quality control ni Deming na nasaulo

kaya ngayong kwarantina, nagkakarpintero man,
sa paggawa ng ekobrik, o maging sa tulaan
ipinapakitang de kalidad ang mga iyan
nagagamit ko ang natutunan sa karanasan

kaya pinaghuhusayan ang bawat kong gagawin
may sistema, plano pa't diagram, di pulos drawing
iyon din ang gawin sa ekobrik at pagtatanim
natutunan ko'y ginagamit upang di manimdim

- gregbituinjr.

Ang malupit kong pagkukunwari

kunwari'y susunod sa patakaran nila't batas
bilang mabuting mamamayang nais lagi'y patas
kunwari'y aktibistang tulog na papungas-pungas
ngunit tungong ideyolohiya ang nilalandas

kunwari'y mabuting Kristyano ngunit ateista
na pag niyayang magsimba'y sasamahan ko sila
kunwari'y mapayapang mamamayan sa tuwina
ngunit pag may isyu, kasama ako sa kalsada

kunwari'y pambatang panitikan ang sinusulat
tungkol sa pabula't mabuting ugali sa lahat
iyon pala'y sistemang bulok na ang inuulat
upang sa ideyolohiya'y maagang mamulat

kunwari'y makatang bawat tula'y may paglalambing
na animo'y laging naroroon sa toreng garing
ngunit inilalarawan sa tula'y trapo't sakim
at sistemang bulok na dapat duruging magaling

kunwari'y magtatrabaho bilang simpleng obrero
subalit organisador pala sa loob nito
dahil prinsipyo kong yakap ay ibabahagi ko
at lipunang manggagawa'y panghawakang totoo

- gregbituinjr.

Hanggang sa kamatayan

hanggang sa kamatayan, ang misyon ko'y tutuparin
bilang tagagampan ng ideyolohiyang angkin
upang uring manggagawa'y aming papanalunin
at ang bulok na sistema'y tuluyan nang durugin

di na magbabago ang tungkulin kong sinumpaan
hukbong mapagpalaya ang babago sa lipunan
mapunta man sa lalawigan o ibang bansa man
ito'y misyong tutuparin hanggang sa kamatayan

maging barbero man ako, sakristan, kusinero
maging basurero, labandero, o inhinyero
maging lingkod bayan man o tiwaling pulitiko
nakatuon bawat gagawin tungo sa misyon ko

dapat nang maimulat ang hukbong mapagpalaya
na iyang bulok na sistema'y tuluyang mawala
malaki ang papel dito ng uring manggagawa
at ng tulad kong ang ideyolohiya'y panata

- gregbituinjr.

Ang pag-ulam ng kamatis

inulam ko muli kaninang umaga'y kamatis
na paborito ko raw kaya maganda ang kutis
walang anumang tagiyawat, ang mukha'y makinis
ang sabi nila, kahit kili-kili ko'y may pawis

minsan, nangunguha ng kamatis na sumisibol
sa bakuran o kaya'y sangkilo nito'y gugugol
sa palengke, mura sa ngayon, kahit ako'y gahol
di ko na iyon niluluto't sayang pa ang gasul
kakainin ng hilaw, sa sarap mapapasipol

gagayating malilinggit, isasawsaw sa toyo
wala kasing bagoong na dapat nito'y kahalo
ito'y uulamin namin nang may buong pagsuyo
kamatis lang, mawawala ang gutom at siphayo
habang sa sarap nito'y may tula ring mahahango

- gregbituinjr.