Palamunin lang at pabigat

dapat ko nang umalis pagkat isang palamunin
sana mahanap ko'y trabahong tatanggap sa akin
sa lockdown, kayraming wala nang trabaho, gipit din
kaya saan na ako pupunta'y pakaisipin

di ako palamunin, lalong di ako pabigat
sa sarili'y sabi kahit may ibang nang-uupat
wala namang naiaambag ang tulad kong salat
sa bago kong pamilyang baka mamatay ng dilat

putang inang coronavirus ito, putang ina!
nilikha ba ng Tsina upang maghari ang Tsina?
tila ba ito'y ikatlong daigdigang giyera
durugan ng bansa't merkado ang bagong sistema

ang nais ko lang sa ngayon ay trabahong may sahod
upang di palamunin, pabigat, at manikluhod
ayoko ng buhay na itong laging nakatanghod
lalo't pabigat sa pamilya't walang kinakayod

- gregbituinjr.

Walang perang ambag

umaga, magwawalis, maglilinis, maglampaso
maggagayat, magluluto, magsaing, kusinero
maggagamas, magtanim, magdidilig, hardinero
magsabon, kusot, banlaw, piga, sampay, labandero

wala kasing maipambayad sa kuryente't tubig
walang pambili ng ulam at bigas na pansaing
wala kasing pera kaya mahirap magmagaling
wala ring diskarte upang may perang kumalansing

walang perang ambag kaya dama lagi'y mabigat
dama sa mundong ito'y isa lang akong pabigat
dapat magkatrabahong may sweldong ambag kong sukat
sa pamilya nang bayarin ay mabayarang lahat

aanhin ba ang buhay na umiikot sa pera
ni hindi ko sila mabigyan ng kaunting grasya
itong sentido ko kaya'y lagyan ng isang bala
at bakasakaling madama ang asam na saya

- gregbituinjr.

Wala kasing kita

wala kasi akong kita kaya utus-utusan
kulang na lang yata ako'y maging kutus-kutusan
wala bang kwentang tao, propagandista pa naman
sa kuryente't tubig, walang ambag, di mabayaran

pag tibak ba'y di basta tinatanggap sa trabaho?
pagkat pinagtatrabahuhan ay baka gumulo?
dahil ba may alam sa karapatan ng obrero?
dahil ba ikamo'y baka magkaunyon pa rito?

nais ko lang naman ay magkatrabahong may sahod
upang di magutom ang pamilya't maitaguyod
nais nilang tahimik na lang ako't nakatanghod
sa pinagagawa nila'y bulag na tagasunod

kung may problema sa pagawaan, alangan namang
tatanga-tanga lang ako't magbubulag-bulagan
nais kong may silbi pa rin sa kapwa't sambayanan
lalo sa aking kamanggagawa sa pagawaan

- gregbituinjr.

Talbos ng kamote muli ang ulam

ano bang iuulam, mamitas muli ng talbos
ng kamote upang kainin, tayo'y makaraos
ngayong lockdown, walang trabahong kikita kang lubos
sa bahay lang nang makaiwas sa coronavirus

kada tatlo o apat na araw lang mamimitas
mahirap mapurga sa talbos, baka ka mamanas
gayunman, mabuting may napipitas pa sa labas
upang pantawid-gutom, baka sa sakit pa'y lunas

haluan ng sibuyas at bawang, igisa iyon
o kaya'y isahog ko sa nudels o pansit kanton
habang kumakain, talbos ay isipin mong litson
isawsaw pa sa bagoong, lalakas kang lumamon

buhay na'y ganito sa panahon ng kwarantina
walang trabaho, walang kita, tiis-tiis muna
dahil sa COVID-19, bagsak din ang ekonomya
di alam kung hanggang kailan ito tatagal pa

- gregbituinjr.

Bawal na ang beso-beso

bawal na ang beso-beso kahit makipagkamay
'distancia amigo' kahit sa kaibigang tunay
tunay ngang ang coronavirus ay nagpahiwalay
sa atin bilang mga taong magkaugnay-ugnay

pisikal na ugnayan ay apektadong talaga
kakain kayong restawran, tigisa kayong mesa
sa dyip, ang pagitan ng pasahero'y may plastik na
marami na ring 'No Mask, No Entry' na karatula

hiwa-hiwalay, indibidwalismo'y tumitindi
bihira nang  mag-usap kahit sa iyong katabi
gamitin mo ang selpon kung mayroong sinasabi
ganyan nga ba sa bagong normal, di ka mapakali?

mabuti pa rin ba ito sa ating kalusugan?
upang coronavirus ay tuluyang maiwasan?
ganyan ba hangga't lunas ay di pa natutuklasan?
hiwa-hiwalay na't parang walang pinagsamahan?

- gregbituinjr.

Maikling kwento: Paghuli sa mga tinuturing na pasaway

PAGHULI SA MGA TINUTURING NA PASAWAY
Maikling kwento ni Greg Bituin Jr.

"Galing lang ako sa botika upang bumili ng facemask, pero ubos na raw at walang stock. Kaya umuwi na ako. Sa paglalakad ay bigla na lang akong hinuli at pinalo ng yantok ng pulis. Pasaway daw ako at hindi sumusunod, dahil wala raw akong suot na facemask." Ito ang kwento ni Ka Kiko sa ilan pang nakakulong sa presintong iyon.

"Halos ganyan din ang nangyari sa akin. Wala rin akong mabilhan. Tapos sabi nila, dapat social distancing. Sinunod ko iyon. Pero silang mga alagad ng batas ang hindi sumusunod, dahil mismong dito sa kulungan ay walang social distancing. Para tayong sardinas dito." Ito naman ang sabi ni Efren na nakilala ni Ka Kiko sa loob.

Tahimik lang na nakikinig si Ka Dodong sa kanilang usapan. Subalit siya'y natanong. "Ikaw naman, anong kwento mo?"

Ayaw sana niyang sumabat sa usapan, ngunit nais na rin niyang ikwento ang nangyari sa kanya. Aniya, "May facemask ako, subalit wala akong quarantine pass. Taga-Malabon ako subalit nais kong bumili ng isda sa Navotas. Hinuli ako't ikinulong. Di pa alam ng pamilya ko ang nangyari sa akin."

Matitindi na ang mga usapan sa piitang iyon. Ikinulong sila sa salang walang suot na facemask, walang quarantine pass, at mga pasaway daw sila.

Sumabat naman si Ka Lito na isang manggagawa. Ang kwento niya, bilang lider-manggagawa, hindi niya kinakalimutan ang Pandaigdigang Araw ng Paggawa na sumasapit tuwing unang araw ng Mayo. Tiniyak nilang may social distancing at sila’y nagpahayag sa social media ng mga panawagang tulad ng Free Mass Testing Now! na nakasulat sa kanilang plakard. Ayon pa sa kanya, walang masama roon dahil "Taon-taon naman ay ipinagdiriwang namin ang Mayo Uno. Ganoon din ngayon, na naka-facemask kami, nag-alkohol, at nag-social distancing, ngunit hinuli pa rin."

Sumabat uli si Ka Kiko, "Ano bang maaasahan natin sa ganitong gobyernong walang pakundangan sa karapatang pantao. Iyon ngang sundalong si Winston Ragos na sinita ng limang pulis ay pinaslang ng pulis, na may sayad din yata, dahil walang facemask. Meron pang batang pinalo ng yantok ng pulis dahil walang facemask. May hinuli ring twalya, imbes facemask, ang isinuot. Paano na ang due process at karapatang pantao?”

Narinig sila ng pulis na nagba-bantay sa kanila. "Mga pasaway kasi kayo, kaya dapat kayong hulihin."

Sinagot tuloy ni Ka Kiko ang pulis na bantay. "Paano kami naging pasaway? Naubusan nga ng facemask sa botika, pasaway?"

"Mas pasaway kayong mga pulis. Sabi ninyo, dapat social distancing, pero dito sa kulungan, naka-social distancing ba kami? Ang hepe nyo ngang si Debold Sinas, nakapag-manyanita pa. Nagkasayahan nang hindi naman nag-social distancing. Tapos, di nakasuhan. Basta pulis, lusot sa kaso kahit lumabag." Dagdag naman ni Efren.

Maya-maya, nakita rin ng mga kamag-anak ni Ka Dodong ang kanyang kinaroroonan. Akala nila'y tuluyang nawala ang kanilang ama. Ayon sa isang dating bilanggong pulitikal, isa itong kaso ng desaparesido dahil sapilitang siyang iwinala, at si Ka Dodong ay resurfaced pagkat muling nakita.

Ilang araw naman ang lumipas, dumating na ang abugadong sumaklolo kay Ka Lito. Laya na siya. Subalit paano ang ibang walang abugado?

Ang sabi ni Atty. Juan sa mga nabilanggo, "Hindi kayo mga pasaway, dahil ang palpak ay ang plano sa kwarantinang ito. Dapat maging makatao. Kung wala kayong facemask, bakit kayo ikukulong? Ang dali-dali, magbigay lang sila ng facemask, wala na sanang problema. Ang problema, imbes na mga doktor o kaya’y mga espesyalista sa karamdaman ang manguna sa pagbaka sa coronavirus na ito, bakit pulis at militar ang nangunguna? Anong malay ng mga iyan sa problema sa kalusugan? Ang dapat, serbisyong medikal, hindi militar. Checkup at hindi checkpoint. Kung walang facemask, dapat magbigay ng facemask. Tulong, hindi kulong. Paana lang kung maipasa ang Anti-Terror Bill? Baka mas tumindi pa ang mga paglabag sa karapatang pantao..."

Bukod sa mga bilanggo, medyo naliwanagan din ang ilang pulis. Humingi ng pasensya. "Sumusunod lang naman kami sa utos mula sa itaas. Sabi nga ni Presidente, shoot them dead laban sa mga pasaway. Mabait pa kami dahil hindi namin kayo pinatay. Sumusunod lang po kami sa utos."

Napailing na lang ang mga bilanggo at ang abugado sa palsong paliwanag ng pulis.

Bago umalis kasama ng abugado, isinigaw ni Ka Lito, "Karapatang pantao, ipaglaban! Free mass testing now!" na ikinagulat man ng mga naroon ay hinayaan na lang silang makaalis.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Hunyo 16-30, 2020, pahina 18-19.

Ang manipesto ng proletaryado

Ang manipesto ng proletaryado

magandang pagnilayan natin bawat sinasabi
ng isang manipestong sa atin ay kakandili
halina't basahin ito't unawaing maigi
kasulatan itong dapat nating ipagmalaki

pagnilayan natin ang apat nitong kabanata
ipinaliwanag ang lipunan, anong adhika
bakit may pinagsasamantalahan at kawawa?
bakit may mapagsamantala't nang-aping kuhila?

bakit pantay sa lipunang primitibo komunal?
bakit may lipunang aliping ang tao'y animal?
bakit ang magsasaka'y api sa lipunang pyudal?
bakit obrero'y alipin sa lipunang kapital?

bakit tinuring na ang kasaysayan ng lipunan
ay kasaysayan din ng makauring tunggalian?
bakit sistemang kapitalismo'y dapat palitan?
at ang uring manggagawa'y magkaisang tuluyan?

ang panawagan sa dulo ng aklat ay alamin
bakit uring manggagawa'y dapat pagkaisahin?
wala raw mawawala sa manggagawa, basahin
natin, kundi ang tanikala ng pagkaalipin

matapos mabasa ito'y magtalakayan tayo
naunawa mo ba ang papel ng proletaryado?
bakit papalitan ang sistemang kapitalismo?
anong lipunang ipapalit ng uring obrero?

- gregbituinjr.
06.28.2020

May pilay na ang isang sisiw

paika-ika na ang sisiw na kusang umuwi
tumambay na lang sa kulungan, tila nangingiwi
marahil dahil sa pilay na nadarama'y hapdi
sana'y di malala ang kanyang paa't walang bali

naglilimayon na sila sa labas ng kulungan
gayong mga sisiw silang wala pang isang buwan
sa unang araw ng Hulyo'y kanilang kaarawan
sana'y magsilaki silang malusog ang katawan

gumagala sa umaga, sa gabi'y kinukulong
ang labing-isang sisiw na tumutuka ng tutong
kasama ang inahing sa kanila'y kumakanlong
pagkahig at pagtuka nga sisiw na'y marurunong

sa napilayan sana'y walang mangyaring masama
kumain ng kumain nang gumaling at sumigla
sa pilay na sisiw, inahin ang mag-aalaga
at sana ang kanyang pilay ay tuluyang mawala

pagmasdan mo ang ibang sisiw at nakakaaliw
subalit kaylungkot pagmasdan ng pilay na sisiw
tila ako'y kanyang amang sa anak gumigiliw
pagkat alaga siyang sa puso'y di nagmamaliw

- gregbituinjr.
06.27.2020

Pagtitiim-bagang

sa tuwina'y nakatunganga lang sa kalangitan
nakatitig di na sa langit kundi sa kawalan
kung anu-ano na ang naglalaro sa isipan
lalo't tatlong buwan nang nakapiit sa tahanan

mabuti't may ilang anunsyong mag-ambag ng tula
hinggil ssa lockdown ay magkwento't magbigay ng katha
sa iba nama'y nag-ambag ng sanaysay kong likha
ipinasa bago ang huling petsang itinakda

kahit di naman karpintero, ako'y nagpanday din
at nakagawa ng kulungan para sa inahin
at sa kanyang labing-isang sisiw na alagain
nakapagpanday man ay marami pang dapat gawin

tatlong buwang nakakulong, buti't di nabubuwang
tila sa pag-alis ng lockdown laging nakaabang
laksang naburda sa isipan ay maraming patlang
sa panahong itong laging napapatiim-bagang

- gregbituinjr.

Tanaga sa hikahos

sadyang kalunos-lunos

ang buhay ng hikahos

di malabanang lubos

ang sakit na gumapos

paano ang pantustos

pag may coronavirus

walang kita't panggastos

tila di makaraos

sa lockdown na'y kawawa

lalo't nadama'y putla

sitwasyong di humupa

sana'y di na lumala

mahirap maging dukha

lalo't nadama'y putla

ng tulad kong dalita

pagkat lunas pa'y wala

bawal nang magkasakit

ang mga nagigipit

sitwasyong anong lupit

pag sakit na'y kumapit

bawal na ring humalik

at bumahin ng sabik

coronavirus, hasik

parang koronang tinik

pamilya'y alagaan

at inyong kalusugan

bayan na'y magtulungan

tayo'y magbayanihan

ayokong mapahamak

ang aking mga anak

buhay mang ito'y payak

di gagapang sa lusak

* Unang nalathala sa Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Hunyo 16-30, 2020, pahina 20.

Noon, No I.D., No Entry; Ngayon, No Mask, No Entry

noon, sulat sa pintuan ay No I.D., No Entry
ngayon, iba na ang nakasulat: No Mask, No Entry
ganito ang bagong normal, huwag mong isantabi
umayon sa pagbabago kahit di mapakali

noon, pag naka-facemask, sinisita na ng parak
pagkat baka holdaper yaong may masamang balak
ang masa'y natatakot pagkat baka mapahamak
ngayon na'y baligtad, hinuhuli ang walang facemask

malaki ang tubo ng pabrika ng facemask ngayon
kaya tuwang-tuwa ang mga negosyanteng iyon
bili na ng facemask, gaano man kamahal yaon
upang sa bahing at sakit ay makaiwas doon

kaya tumalima ka sa bilin: No Mask, No Entry
tiyaking naka-facemask kung papasok ka't bibili
sa karinderya, botika, grocery, mall, palengke
sa barberya man o gusali, araw man o gabi

- gregbituinjr.

Higit nang tatlong buwang nakakulong sa tahanan

higit nang tatlong buwang nakakulong sa tahanan
ang gagawin sa araw-araw ay di na malaman
gigising, magluluto, kakain, hugas ng pinggan
paikot-ikot, maghihikab, tutulog na naman

kahiya-hiya para sa tulad kong pamilyado
ang sa kwarantinang ito'y pinaggagagawa ko
aba'y di lang katuga (kain, tulog, gala) ito
kundi katu na lang pagkat walang galaan dito

anong tindi, wala nang trabaho, wala pang kita
gagawin sa bahay ay pinag-iisipan pa nga
magtanim-tanim, magkumpuni ng anumang sira
nagpapatay ng oras, tila inabot ng sigwa

susulatin ang di pa nasulat na karanasan
lalo nang bata pa't hahalukayin sa isipan
magsasalaysay, maraming paksang pag-uusapan
upang di mabaliw sa lockdown, matino pa naman

- gregbituinjr.

Tiwakal

paano ba magbigti
kung wala ka nang silbi
baka ito'y mangyari
pag lockdown pa'y grumabe

walang kabuhay-buhay
tila na isang bangkay
mabuti pa ang patay
payapang nakahimlay

baka magpatiwakal
itong makatang hangal
nasaan na ang punyal
nang tuluyang mabuwal

nais ko nang humimbing
upang di na gumising
wala nang toreng garing
wala pang isang kusing

- gregbituinjr.

Ipagpaumanhin mo po, O, Inang Kalikasan

ipagpaumanhin mo po, O, Inang Kalikasan
ang mga pinaggagawa naming kabulastugan
tapon dito, kalat doon, tapon kung saan-saan
daigdig na ito'y ginawa naming basurahan

kayraming basurang itinapon namin sa laot
plastik at upos ng sigarilyo'y katakot-takot
araw-gabi nga, basura namin ay hinahakot
di na namin alam kung saan na ito umabot

O, Inang kalikasan, aming hingi'y paumanhin
tapon dito, kalat doon ang ginagawa namin
pulos plastik kasi ang balutan ng kinakain
ngunit basurang itinapon ay bumabalik din

pagkat daigdig ay di tinuturing na tahanan
pagkat sa bansang ito'y wala kaming pakialam
pribadong pag-aari lang ang inaalagaan
at pinababayaan ang lungsod at pamayanan

kinabukasan ng anak ang inaasikaso
nasa isip ay pagkamal ng tubo at negosyo
O, Inang Kalikasan, ito'y pasakit sa iyo
ipagpaumanhin mo ang ginawa naming ito

- gregbituinjr.
06.24.2020

Kantanod

kantanod pala'y panauhing di inanyayahan

tulad ng langaw na naroon sa hapag-kainan

nanonood sa pagkain sa piging at huntahan

nakatanghod sa pulongbayan at mga handaan

siya ba'y gutom na nag-aabang ng makakain

o siya'y matakaw na tiyan niya'y bubusugin

siya ba'y pulubing ang mumo'y kanyang pupulutin

o siya ba'y tirador ng tira-tirang pagkain

siya ba'y mamamahayag na hanap lagi'y presscon

na inaabangan upang makalibre ng lamon

iyang kantanod nga ba'y anak ng pagkakataon

na napapalatak pag nakaamoy na ng hamon

makulit man ang langaw, iyong mauunawaan

na likas na ugali'y dapo ng dapo saanman

ganyan din ang kantanod na nakatanghod na naman

ingat, baka pag nalingat ka'y agad kang mawalan

- gregbituinjr.

* kantanod - pang-uri; panauhing di inanyayahan; panonood sa pagkain (mula sa Diksyunaryong Filipino-Filipino, inedit ni Ofelia E. Concepcion, pahina 90)

Pagtanaw sa nagbabagong panahon

noong bata ako'y nilagnat, aking naalala
pinakain ng lugaw ng ina kong nag-alala
subalit pag nilagnat ka ngayong may kwarantina
di lang nanay, buong barangay ang mag-aalala

isa lamang iyan sa nakita kong kaibahan
sa sitwasyon noon at sa ngayong kapanahunan
iba ang dati't ang bagong normal na kalagayan,
na dapat nating pakasuriin at paghandaan

noon, pag naka-facemask ka'y huhulihin ng parak
tingin sa iyo'y holdaper kang sa masa'y pahamak
ngayon, huhulihin ng parak ang di naka-facemask
tingin ay pasaway kang sa masa'y magpapahamak

noon, krisis-pangkalusugan, solusyong medikal
ngayong krisis pangkalusugan, solusyon: militar
noon, upang di magkasakit, checkup sa ospital
ngayon, upang iwas-sakit, checkpoint o maospital

noon, facemask ay nagmahal nang pumutok ang bulkan,
ang mga walang facemask, binigyan ng lingkodbayan
ngayon, facemask ay nagkaubusan, walang mabilhan,
ang walang facemask, magmulta o doon sa kulungan

noon, pag may sakit, gobyerno'y tutulong sa kapos
ginagawan ito ng paraan, pati panustos
ngayon, di ang sakit ang tinutukan nilang lubos
mamamayan ang kinalaban, di coronavirus

- gregbituinjr.

Bata pa lang ay matuto nang magsaing

noon, tinanong ako kung marunong bang magsaing
ang tanong niya, pakiramdam ko'y isang pasaring
parang insulto't di maalam magluto ng kanin
umabot sa edad na itong di alam magsaing

kanin ang pangunahing kinakain araw-gabi
tatlong beses isang araw nga'y kumakain, sabi
pag di ka nagsaing, gutom ang pamilya mo, pare
kung di ka marunong magsaing, anong iyong silbi?

sa edad mong ito, pag di ka marunong magsaing
para kang putok sa buho, niluwal lang ng hangin
para kang robot na gasolina ang kinakain
para kang taong walang alam kundi ang kumain

kanin lang, di mo pa maluto sa edad mong iyan?
kaya insulto sa akin ang gayong katanungan
kanin ay batayang pagkaing ating nakagisnan
huwag papayag na pagsaing lang ay di mo alam

- gregbituinjr.

Pagbabalik-aral sa matematika

naghahanap ako ng review center ng geometry
basic math, calculus, number theory, trigonometry
balik-aral na may sertipiko'y nais mangyari
bakasakaling makapag-tutor sa estudyante

habang tinutula ang ilang nalalaman sa math
habang muling binabasa ang samutsaring aklat
habang nagsasagot ng mga ekwasyong nabuklat
habang sa lockdown nabuburyong pagkat nagsasalat

di sapat ang araw-gabing maglaro ng sudoku
dapat may aplikasyon bawat natutunan dito
subalit dapat magbalik-aral pa ri't magrebyu
at makamit din ang inaasam kong sertipiko

muling nagrerebyu sa pagbabasa sa internet
lalo't nagpultaym agad noon kaya undergraduate
kung may review center ay mag-eenrol akong pilit
pagkat iba pa rin kung may sertipikong makamit

- gregbituinjr.
06.22.2020

Tanaga't dalit sa papel na makitid

limang short bond paper lang ang kailangan ko noon
ginupit ang long bond paper upang maging short iyon
dalawang pulgadang papel din ang napilas doon
sayang lang kung di magamit ngunit di ko tinapon

sa halip gupitin ang long bond paper, di ba dapat
bumili na lang ng short bond paper, subalit salat
sa salapi't gabi na, tindaha'y saradong lahat
napilas na papel pala'y magagamit kong sukat

inistapler ko yaong mga papel na ginupit
lapad ay dalawang pulgada, handa nang magamit
haba'y walo't kalahating pulgada, ito'y sulit
at masusulatan na ng mga tanaga't dalit

tanaga'y tulang may pitong pantig bawat taludtod
sa dalawang pulgadang papel ay kayang mahagod
dalit nama'y tigwawalong pantig bawat taludtod
mga katutubong tulang kaysarap itaguyod

parang papel ng huweteng, sinulatan ng tula
sa papel na makitid, kayrami nang makakatha
di nasayang ang papel na puno ng dusa't luha
nagamit sa panitikang may diwa ng paglaya

- gregbituinjr.
06.22.00

Labantot

tinawag ko nang labantot ang mabahong lalabhan
dahil naiwan kong nakatiwangwang sa lagayan
ng labahin ang mga damit kong pinagpawisan
ngayon nga'y lalabhan ang mga labantot na iyan
pagkat di dapat mga labantot ko'y pabayaan

mahirap sadyang maiiwan mo itong labantot
sapagkat dumi'y nagtututong na katakot-takot
ibabad sa bumubulang sabon, saka ikusot
t-shirt, salawal, brief, pantalon, kamisetang gusot
kuwelyo, pundiyo, singit, kili-kili'y makutkot

sabunin at kusutin at sabunin at kusutin
hanggang mawala ang dumi't bumango ang labahin
babanlawan ng maigi, sa pagsampay pigain
i-hanger o sa alambre't lubid isampay na rin
huwag hayaang gusot, sa araw na'y patuyuin

- gregbituinjr.
06.22.2020